Matura: jakie lektury obowiązują? Lista na 2026 rok

Warto zacząć od ważnego rozróżnienia: na maturze w 2026 roku CKE sprawdza znajomość lektur zgodnych z podstawą programową z 2026 roku, ale nie wymaga przeczytania każdej z nich w całości. Wśród 28 utworów i grup tekstów znajdziesz zarówno obszerne powieści i dramaty, jak i dzieła omawiane we fragmentach. Pytania mogą pojawić się na egzaminie ustnym, w teście historycznoliterackim i w wypracowaniu. Dlatego trzeba znać nie tylko fabułę, lecz także problematykę, bohaterów oraz konteksty.

W dużym skrócie:

Na maturze w 2026 roku zakres lektur zależy od aktualnych wymagań CKE i obejmuje utwory czytane w całości, teksty poznawane we fragmentach oraz krótsze teksty literackie.
Znajomość lektur może być sprawdzana na egzaminie ustnym, w teście historycznoliterackim i w wypracowaniu. Warto znać nie tylko fabułę, lecz także bohaterów, problemy, motywy i konteksty.
Sprawdź przy każdym tytule, czy trzeba znać całość, czy wskazane fragmenty. Przy fragmentach ważne jest zrozumienie ich sensu i związku z wymową utworu.
W teście mogą pojawić się również fragmenty wybranych lektur ze szkoły podstawowej, m.in. „Dziadów” części II, „Zemsty”, „Balladyny” i „Pana Tadeusza”.
W latach 2025–2028 w wypracowaniu można odwoływać się także do lektur z podstawy programowej z 2018 roku. Osoby zdające poziom rozszerzony powinny dodatkowo sprawdzić wykaz lektur dla tego poziomu.
Planuj powtórki etapami: uporządkuj utwory według epok lub motywów, a do każdej lektury przygotuj przykłady dotyczące bohaterów, konfliktów i problematyki.

Na liście lektur, które warto dobrze znać, są m.in. „Mitologia” Jana Parandowskiego, część I „Grecja”, „Antygona” Sofoklesa, „Makbet” Williama Szekspira, „Skąpiec” Moliera, „Dziady” część III Adama Mickiewicza, „Lalka” Bolesława Prusa, „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego, „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego, „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego, „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall, „Dżuma” Alberta Camusa, „Rok 1984” George’a Orwella i „Tango” Sławomira Mrożka. Ponadto materiał obejmuje m.in. fragmenty Biblii, „Iliady”, „Potopu”, „Chłopów”, „Ferdydurke”, „Innego świata” i „Podróży z Herodotem”. Do tego dochodzą „Lament świętokrzyski”, „Pieśń o Rolandzie”, wybrana satyra Ignacego Krasickiego oraz ballady Mickiewicza, w tym „Romantyczność”.

Od bajek Krasickiego po „Balladynę” – lektury, których nie warto pomijać

Oprócz tego warto powtórzyć kilka utworów poznawanych wcześniej: bajki Ignacego Krasickiego, „Dziady” część II, wskazane księgi „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza, „Zemstę” Aleksandra Fredry i „Balladynę” Juliusza Słowackiego. CKE może sprawdzić lekturę ze szkoły podstawowej, zamieszczając jej fragment w arkuszu. Trzeba też odróżnić listę utworów, których znajomość może być sprawdzana, od tytułów przydatnych w rozprawce. W latach 2026–2028 do wypracowania można odwoływać się również do lektur obowiązkowych z podstawy programowej z 2018 roku.

Najlepiej przygotowywać się etapami: najpierw opanować treść i główne problemy 13 lektur czytanych w całości na poziomie podstawowym, a następnie powtórzyć fragmenty, poezję i utwory ze szkoły podstawowej. Skoro o tym mówimy, przeczytaj poruszające wiersze o pamięci i historii II wojny światowej. Przy każdej pozycji warto znać główny konflikt, najważniejszych bohaterów, wymowę utworu oraz konkretny przykład, który można wykorzystać w argumentacji. Materiał obejmuje kilka lat nauki, a przy tekstach omawianych we fragmentach nie trzeba znać całej książki. Trzeba natomiast rozumieć wskazany fragment i jego związek z całością.

Matura 2026: które lektury warto znać?

Poniżej znajdziesz najważniejsze informacje o lekturach na maturę z języka polskiego w 2026 roku. Dowiesz się, jaki zakres materiału obowiązuje, czym różnią się wymagania egzaminacyjne od zasad dotyczących wypracowania oraz które utwory trzeba znać w całości, a które we fragmentach.

Sprawdź aktualny zakres podstawowy. Na maturze w Formule 2023 obowiązuje wykaz oparty na podstawie programowej z 2024 roku. Znajdziesz w nim utwory omawiane w całości, między innymi „Antygonę” Sofoklesa, „Makbeta” Williama Szekspira, „Lalkę” Bolesława Prusa, „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego, „Dżumę” Alberta Camusa i „Rok 1984” George’a Orwella. Zakres obejmuje też krótsze teksty i fragmenty.
Przygotuj się do różnych części egzaminu. Egzaminatorzy mogą sprawdzić znajomość treści i problematyki lektur podczas matury ustnej, w teście historycznoliterackim oraz w wypracowaniu. Dlatego poznaj nie tylko fabułę, lecz także bohaterów, motywy, problemy i konteksty utworów.
Rozróżniaj lektury czytane w całości i we fragmentach. Podstawa programowa określa zakres znajomości poszczególnych dzieł. Jeśli utwór omawiasz fragmentarycznie, skup się na wymaganych częściach i ich znaczeniu — nie zakładaj, że musisz znać całą książkę.
Uwzględnij wybrane teksty ze szkoły podstawowej. W teście historycznoliterackim mogą pojawić się między innymi „Dziady” część II, „Zemsta”, „Balladyna”, wybrane księgi „Pana Tadeusza” oraz bajki Ignacego Krasickiego. Jeśli zadanie będzie dotyczyć jednej z tych lektur, arkusz zawrze jej fragment.
Wykorzystuj szerszy katalog w wypracowaniu. W latach 2025–2028 możesz odwoływać się także do lektur obowiązkowych z podstawy programowej z 2018 roku, nawet jeśli nie ma ich w aktualnym wykazie utworów wymaganych do szczegółowej znajomości. Warto więc pamiętać również o „Romeo i Julii” oraz „Konradzie Wallenrodzie”.
Jeśli zdajesz poziom rozszerzony, poznaj dodatkowy zestaw. Obejmuje on między innymi „Treny” Jana Kochanowskiego, „Hamleta” Szekspira, „Kordiana” Juliusza Słowackiego, „Mistrza i Małgorzatę” Michaiła Bułhakowa oraz fragmenty innych dzieł. Pamiętaj, że na rozszerzeniu obowiązują także lektury z poziomu podstawowego.
Rozłóż naukę na etapy. Choć lista może wydawać się długa, poznajesz materiał przez kilka lat nauki. Uporządkuj lektury według epok, a następnie przygotuj do każdej krótką notatkę o najważniejszych motywach, bohaterach i możliwych kontekstach.

Które książki trzeba znać w całości, a które tylko we fragmentach?

Szkolna lista lektur nie opiera się na jednej zasadzie: „wszystko od deski do deski”. Program rozróżnia książki, które trzeba przeczytać w całości, oraz utwory omawiane na podstawie wybranych fragmentów. To ważne zwłaszcza przed egzaminami: przy pierwszych trzeba znać fabułę, bohaterów i zakończenie, natomiast przy drugich — rozumieć wskazaną scenę, jej sens oraz związek z całością.

W liceum na poziomie podstawowym do utworów czytanych w całości należą między innymi „Antygona” Sofoklesa, „Makbet” Williama Szekspira, „Skąpiec” Moliera, „Dziady” część III Adama Mickiewicza, „Lalka” Bolesława Prusa, „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego, „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego, „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego, „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall, „Dżuma” Alberta Camusa i „Tango” Sławomira Mrożka. Warto dobrze poznać te książki: zapamiętać, kto podejmuje najważniejsze decyzje, jakie konflikty napędzają akcję i jak kończy się utwór.

Program wskazuje też teksty do czytania we fragmentach. Należą do nich między innymi „Iliada” Homera, „Pieśń o Rolandzie”, „Potop” Henryka Sienkiewicza, „Chłopi” Władysława Reymonta, „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza, „Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego i „Podróże z Herodotem” Ryszarda Kapuścińskiego. W ich przypadku należy skupić się na przydzielonym fragmencie, a zarazem rozumieć jego wydźwięk i związek z całością. Nie trzeba znać każdej strony obszernej powieści równie dokładnie jak książki przeznaczonej do przeczytania w całości.

Nie każda lektura wymaga przeczytania od deski do deski

Dlatego warto sprawdzać nie tylko tytuły, lecz także dopiski „w całości” albo „fragmenty”. Na przykład program wskazuje pierwszą część „Mitologii” Jana Parandowskiego, czyli „Grecję”, a w przypadku Biblii, „Iliady” czy średniowiecznych tekstów wyznacza konkretne księgi lub fragmenty. Egzaminatorzy mogą sprawdzać ten zakres podczas matury ustnej, testu historycznoliterackiego i pracy pisemnej. Przed nauką trzeba więc ustalić, czy należy opanować całą fabułę, czy dokładnie przeczytać wskazany tekst i umieć go zinterpretować.

Osobną kwestię stanowi wypracowanie maturalne. Lista utworów sprawdzanych w teście nie pokrywa się w pełni z wykazem książek, do których można odwołać się w argumentacji. W latach 2025–2028 maturzysta może przywołać w pracy pisemnej także niektóre lektury z wcześniejszej podstawy programowej, nawet jeśli nie ma ich w aktualnym wykazie podstawowym. Przydatnymi kontekstami mogą być więc „Romeo i Julia”, „Konrad Wallenrod”, „Gloria victis”, „Katedra” czy „Madame”. Warto zatem odróżniać lektury wymagające szczegółowej znajomości od utworów, które mogą wzmocnić argument. Poczytasz o tym w tym wpisie.

Warto pamiętać również o szkole podstawowej. W starszym wykazie dla klas IV–VI całe książki obejmują między innymi „Akademię Pana Kleksa”, „Hobbita” i „Chłopców z Placu Broni”, a dla klas VII–VIII — „Zemstę”, „Kamienie na szaniec”, „Balladynę”, „Opowieść wigilijną”, „Małego Księcia” i „Dziady” część II. Obok nich program uwzględnia krótsze teksty i fragmenty, na przykład wybrane księgi „Pana Tadeusza”, utwory Jana Kochanowskiego czy fragmenty „Quo vadis”. Na egzaminie może pojawić się także tekst spoza listy; wtedy należy przede wszystkim przeanalizować fragment zamieszczony w arkuszu.

Przygotowania warto zacząć od podziału lektur na trzy grupy: całe książki do dokładnego poznania, utwory wskazane do czytania we fragmentach oraz dodatkowe tytuły przydatne w wypracowaniu. W pierwszej grupie należy zanotować najważniejsze postacie, wydarzenia i problemy, w drugiej — motywy oraz sens konkretnego fragmentu, a w trzeciej — krótkie przykłady, które można połączyć z tematem pracy. Dzięki temu lista przestaje przytłaczać: materiał rozkłada się na kilka lat nauki, a poszczególne pozycje nie wymagają równie szczegółowej lektury. Skoro o tym mowa, poznaj motywy literackie przydatne na maturze 2026.

Ciekawostka: określenie „czytana we fragmentach” nie oznacza, że wystarczy poznać streszczenie — na maturze trzeba umieć wyjaśnić, jak wskazany fragment łączy się z wymową całego utworu.

Jak zmiany w kanonie lektur wpływają na przygotowania do matury?

Wykonaj poniższe kroki, aby ustalić, które zmiany w kanonie lektur dotyczą Twojej matury, odróżnić utwory sprawdzane od tych, do których możesz się odwołać w wypracowaniu, i skupić naukę na wymaganym zakresie.

Ustal wykaz właściwy dla Twojego rocznika. Na maturze w 2027 roku obowiązują wymagania oparte na podstawie programowej z 2024 roku. Nie przenoś automatycznie tytułów z wcześniejszych zestawień, ponieważ kanon w liceum i technikum skrócono, a część dawnych lektur wykreślono lub przeniesiono na poziom rozszerzony. Sprawdź aktualne wymagania CKE dla Formuły 2023.
Podziel lektury według ich roli na egzaminie. Egzaminatorzy mogą sprawdzać znajomość aktualnego wykazu podczas części ustnej i testu historycznoliterackiego. Lektury wykorzystasz również w wypracowaniu. Wykaz obejmuje m.in. „Mitologię” Parandowskiego, „Antygonę”, „Makbeta”, „Dziady” część III, „Lalkę”, „Zbrodnię i karę”, „Wesele”, „Przedwiośnie”, „Dżumę”, „Rok 1984” i „Tango”. Uwzględnia także teksty czytane we fragmentach, np. „Iliadę”, „Potop”, „Chłopów”, „Ferdydurke”, „Inny świat” i „Podróże z Herodotem”, oraz krótsze utwory: „Proszę państwa do gazu”, „Górą «Edek»”, „Miejsce” i „Profesor Andrews w Warszawie”.
Sprawdź, czy utwór trzeba znać w całości, czy wystarczy wskazany fragment. Podstawa rozróżnia pełne lektury i teksty omawiane we fragmentach. Przy tych drugich przygotuj się na rozpoznanie problematyki i wymowy, ale nie zakładaj, że musisz szczegółowo znać całą książkę. Mimo to opanuj treść wskazanego fragmentu.
Nie ograniczaj listy utworów do wypracowania do lektur aktualnie sprawdzanych. W latach 2025–2028 możesz odwoływać się w wypracowaniu także do lektur obowiązkowych z podstawy programowej z 2018 roku, zarówno z zakresu podstawowego, jak i rozszerzonego. Możesz więc wykorzystać m.in. „Romea i Julię”, „Konrada Wallenroda”, „Odprawę posłów greckich”, „Gloria victis”, „Katedrę” czy „Madame”, choć nie należą do aktualnego podstawowego wykazu lektur sprawdzanych. Okres przejściowy ma zakończyć się w 2029 roku.
Osobno sprawdź wymagania dla poziomu rozszerzonego. Obejmują one lektury z poziomu podstawowego oraz dodatkowe utwory, m.in. „Treny” jako cykl, „Hamleta”, „Kordiana”, „Mistrza i Małgorzatę”, „Szewców”, „Małą apokalipsę” i „Antygonę w Nowym Jorku”. Dochodzą do nich teksty poznawane we fragmentach, np. „Odyseja”, „Boska Komedia” i „Proces”, a także opowiadania Brunona Schulza. Pamiętaj, że ta lista nie obowiązuje wszystkich maturzystów.
Uwzględnij wybrane lektury ze szkoły podstawowej. W teście historycznoliterackim mogą pojawić się m.in. bajki Krasickiego, „Dziady” część II, wskazane księgi „Pana Tadeusza”, „Zemsta” i „Balladyna”. Jeśli zadanie dotyczy lektury ze szkoły podstawowej, arkusz musi zawierać jej fragment. W wypracowaniu przywołuj utwór, gdy potrafisz powiązać go z tematem i poprzeć nim argument.
Planuj powtórki wokół problemów, a nie samych tytułów. Grupuj lektury według motywów, konfliktów i postaw bohaterów, a następnie ćwicz dobieranie przykładów do różnych tematów. Ponieważ realizujesz listę przez kilka lat nauki, nie musisz opracowywać wszystkich książek naraz. Zwróć też uwagę na krótkie utwory i wymagane fragmenty — mogą dostarczyć argumentów bez konieczności ponownego czytania całych, obszernych dzieł.
Przygotuj część ustną, korzystając z pytań jawnych. Ustal, które zagadnienia z puli jawnej odwołują się do lektur obowiązkowych, i opracuj odpowiedzi oparte na konkretnych scenach, bohaterach oraz problematyce. Pamiętaj, że zmiany w wykazie lektur wpływają nie tylko na wypracowanie, lecz także na egzamin ustny i test historycznoliteracki.

Po jakie dodatkowe utwory można sięgnąć w wypracowaniu i na poziomie rozszerzonym?

W wypracowaniu, zwłaszcza na poziomie rozszerzonym, warto sięgać po utwory, które pomagają rozwinąć argumentację, porównać epoki i gatunki oraz wprowadzić dodatkowe konteksty. Poniżej znajdziesz propozycje lektur spoza podstawowego zestawu i tekstów szczególnie przydatnych na rozszerzeniu.

„Romeo i Julia” Williama Szekspira – tragedia o miłości, konflikcie i skutkach rodzinnych sporów. Możesz zestawić ją z utworami o zakazanym uczuciu, buncie młodych bohaterów lub starciu jednostki z otoczeniem.
„Konrad Wallenrod” Adama Mickiewicza – przywołaj go w rozprawkach o patriotyzmie, poświęceniu i moralnych dylematach. Utwór pokazuje, że walka o ojczyznę może zderzyć szlachetny cel z etycznością obranych środków.
„Odprawa posłów greckich” Jana Kochanowskiego – dramat pozwala omówić odpowiedzialność rządzących, dobro wspólne i skutki decyzji politycznych. Wykorzystaj go jako kontekst do tekstów o państwie, władzy i obywatelskiej powinności.
„Gloria victis” Elizy Orzeszkowej – opowiadanie o powstaniu styczniowym, pamięci i ofierze. Sięgnij po nie w tematach o patriotyzmie, bohaterstwie i upamiętnianiu poległych.
„Katedra” Jacka Dukaja – współczesne opowiadanie przydatne w rozważaniach o wierze, tajemnicy, przemianie i granicach ludzkiego poznania. Może stanowić ciekawy kontrast dla utworów realistycznych.
„Madame” Antoniego Libery – powieść o dojrzewaniu, fascynacji i poszukiwaniu wolności w realiach PRL-u. Wzbogać nią argumentację o relacjach międzyludzkich, edukacji, sztuce i ograniczeniach narzucanych przez system.
„Hamlet” Williama Szekspira – lektura rozszerzona, która ułatwia analizę zemsty, władzy, pozoru i wahania bohatera. Jego wewnętrzne rozterki zestaw z dylematami postaci z innych tragedii.
„Kordian” Juliusza Słowackiego – dramat przydatny w rozmowie o dojrzewaniu, samotności, romantycznym idealizmie i odpowiedzialności za wspólnotę. Szczególnie dobrze sprawdza się przy porównywaniu postaw patriotycznych.
„Treny” Jana Kochanowskiego – cykl poetycki pozwala analizować żałobę, kryzys światopoglądowy i próbę odzyskania równowagi po stracie. Połącz go z tekstami o przemijaniu, cierpieniu i relacji człowieka z Bogiem.
„Mistrz i Małgorzata” Michaiła Bułhakowa – powieść łączy refleksję o dobru i złu z satyrą na władzę oraz obrazem społeczeństwa. Wykorzystaj ją jako kontekst do tematów o wolności, odpowiedzialności i naturze człowieka.
„Mała apokalipsa” Tadeusza Konwickiego – utwór przydatny w wypracowaniach o zniewoleniu, kryzysie wartości i jednostce uwikłanej w historię. Zestaw go z tekstami ukazującymi życie w systemie totalitarnym.
„Nie-Boska komedia” Zygmunta Krasińskiego, „Noc listopadowa” Stanisława Wyspiańskiego i opowiadania Jorge Luisa Borgesa – te utwory z wcześniejszego wykazu lektur rozszerzonych poszerzą repertuar kontekstów. W latach 2025–2028 możesz w wypracowaniu odwoływać się również do lektur obowiązkowych z podstawy programowej z 2018 roku, a nie tylko do aktualnego wykazu.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Jakie lektury obowiązują na maturze z języka polskiego w 2026 roku?

Na maturze w Formule 2026 obowiązuje wykaz oparty na podstawie programowej z 2026 roku. Obejmuje on m.in. „Antygonę”, „Makbeta”, „Lalkę”, „Wesele”, „Dżumę”, „Rok 1984” i „Tango”, a także krótsze teksty oraz utwory omawiane we fragmentach.

Czy wszystkie lektury trzeba przeczytać w całości?

Nie. Program rozróżnia utwory czytane w całości i te omawiane we fragmentach. Przy fragmentach trzeba znać ich treść, rozumieć problematykę oraz umieć wyjaśnić ich związek z całością dzieła.

W jakich częściach matury może pojawić się znajomość lektur?

Lektury mogą być sprawdzane na egzaminie ustnym, w teście historycznoliterackim i w wypracowaniu. Warto znać nie tylko fabułę, ale też bohaterów, motywy, główne problemy i konteksty.

Czy lektury ze szkoły podstawowej mogą pojawić się na maturze?

Tak. W teście historycznoliterackim mogą pojawić się m.in. „Dziady” część II, „Zemsta”, „Balladyna”, wskazane księgi „Pana Tadeusza” i bajki Ignacego Krasickiego. Arkusz zawiera wtedy fragment utworu.

Czy w wypracowaniu można odwołać się do lektur spoza aktualnego wykazu?

Tak. W 2026 roku można w wypracowaniu przywoływać również lektury obowiązkowe z podstawy programowej z 2018 roku, np. „Romea i Julię”, „Konrada Wallenroda”, „Gloria victis”, „Katedrę” czy „Madame”.